SİTEDE ARA!

10
EYL
2014

“MERMERİN İNOVASYONU” (Doğal taşların kullanım kılavuzu reçetesi)

DENİZ ÖNENÇ

DENİZ ÖNENÇ

ÖZET

Mermersektörü Doğal Taşihracatında 2012 yılında 1.9 milyardolarişlenmiş ve işlenmemiş ürünleri başta Çin olmak üzere Orta Doğu ülkeleri yanı sıra Avrupa ülkelerine satmıştır.Bir evvelki yıla göre artış miktarı %14.0 olmuştur. Mermerin çok farklı ürünler sunmasına rağmen, biz ise sürekli olarak ürünlerimizde bir “yeniliğe” gitmeden veya “taşın özelliklerini” ön plana çıkarmadan piyasaya sürmekteyiz.

Doğal Taşların “özellikleri” onların kullanılması düşünülen ortamın belirlemesine yardımcı olmaktadır. Onun konuşma dilini anlamak ve ilgili ortam/ortamlarda kullanılmasını sağlamak için araştırmalar yapmak ve sonuçlarına varmak, bu yönde çözüm üretmek ve kullanım ortamlarını üretilen ürünle birlikte tüketiciye sunmak, yenililiğin (inovasyon) veya farklılığının adının bu olması demektir.

Firmalarmüşterinin talepleri yanında, onu yönlendirecek “yenilikçi stratejiler” geliştirmek zorundadırlar. Çünkü teknoloji mevcut sistem ve yöntemleri sorgulayıp, değişimi zorunlu kılmaktadır.

Mermeri meydana getiren tanelerin birbirleriyle olan ilişkilerinde mekanik-fiziksel ve kimyasal özellikleri ön plana çıkmaktadır. Bu özelliklerin değerleri de mermerin hangi ortamlara dayanımlı veya hangilerine dayanımlı olmadıklarını belirtmektedir. Biz de ürettiğimiz ürünlerde şayet bunlara dayalı olarak kullanım alanlarını üreticiye verebiliyorsak o zaman biz de mermerde inovasyonu başlatmış oluyoruz.

İNOVASYON NE DEMEKTİR?

Yeni fikirler geliştirmek ve bunlarla daha önce çözülmemişsorunları çözmek veya daha önce karşılanmayan ihtiyaçlaracevapvermek ya da ürün (inovatif) ve hizmeti daha güzel, daha kullanışlı, daha çok insanın işine yarayacak hale getirmeyi amaçlamaktır.

Bu fikirlerin hayata geçirilmesi ve ortaya ürün,hizmetveya iş yapış yöntemlerinin çıkarılmasıyla ve ardından bu ürün ve hizmetlerin satılmaya veya iş yapış yöntemlerinin uygulanmaya başlanmasıyla inovasyon yapılmış olur.

Hepimizin arzusu ve isteği, herkesin daha iyi şartlarda yaşaması, ülkemizin ve toplumumuzun kalkınıp gelişmesi olduğuna göre, bize bu kapıları açacak anahtar inovasyondur.

Mermerin inovasyonuonenc inovasyon 300x200
Masadaki inovasyon ve meydana gelen ürünü de inovatif

İNOVASYONUN GELİŞİMİ

Firmaların rekabet gücünü sağlayan faktörler; İş gücü maliyeti ve verimliliği, sermaye maliyeti,kalite, özellikler, benzersizlik, teknoloji, alt yapı, hammadde bulunabilirliği,yurtiçi rekabet ortamı, ülke imajı ve dış bağlantılardır (TÜSİAD, 1991). Benzersizlik(eşsizlik); benzersiz özelliklere sahip mal üretme (inovatif) ya daservisyaratmadır.

Mermerpazarlamapolitikalarının başında; rekabet üstünlüğünün sağlanması maliyetleri düşürme, farklılaşmayı sağlama vetemelyeteneklerde odaklanma gibi piyasaya yönelik yeni stratejilerin geliştirilmesi ile mümkün olacağı belirtilmektedir.

Buradaki farklılaşmayı(eşsizlik) sağlama nasıl olacaktır? Yani iki firma aynı özelliklere sahip mermeri satmaktadırlar ve maliyetleri de aynı olmasına karşın ön plana çıkması gereken bir hususun bulunması gerekmektedir ki tüketici o firmayı talep etsin. Bu özellikte farklılaşmayı sağlama olan kayacın kullanım özelliklerini içeren ve kullanım ortamlarının yazılı olduğubilgiklavuzudur.

MİMARİDE YAPI MALZEMELERİ VE DOĞAL TAŞLAR

Doğal Taşlar yapılarda iskelet, dış kaplamada, iç dizaynda ve Çevre düzenlemelerinde kullanılmaktadır. Yapıların yapı malzemelerinin homojen ve doğal olması insan sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Taş evlerde yaşamakta olan insanlarımızın daha sağlıklı oluşları doğal olana yakın oluşundan kaynaklanmaktadır.

Geleneksel yapı malzemelerinin özellikleri olarak bilinen taşın ağır, seramiğin kırılgan, camın geçirgen olduğu  yargıları günümüzde değişime uğramıştır. Malzemelerin değişken özellikleri yapıda kullanım alanlarının yeniden ele alınmasını gündeme getirmiştir (Erbil ve Akıncıtürk, 2009) . Bunlara akıllı malzemeler denmektedir. Akıllı malzemeler; çevreseluyarılara karşı renk, akışkanlık ve faz özelliklerini değiştiren, ısı ve ışık yayan, şarj değiştiren ve şekil değiştirebilen malzemelerdir (Baktır, 2006).

Yapılarda kullanılan Doğal Taşların hiçbir işlem görmeksizin, kendisinden gelme özellikleri bulunmaktadır. Bazı taşlarımız sese karşı duyarlı hem hafif hemde ağır olanları bulunmaktadır. Bazıları ısıya karşı duyarlı olup, ısıyı absorbe edebilmekte ve ortamın ısısı değiştiğinde alınan ısı değişen ortama verilebilmektedir(Önenç, 2003). Bunlarla hafif sıvalar ve yapıştırıcılar oluşturabilmekteyiz. İç ve dış mekanlarda ısının alınması veya alınmaması istenen ortamlara göre dış kaplama taşlarımız bulunmaktadır(Önenç, 2006). Sulu ve nemli ortamlara dayanaklı, yaya trafiğinin yoğun olduğu bölgelerde döşeme taşları, çevre dizaynlarına uygun doğal taşlarımız bulunmaktadır. Doğal taşlarımıza gelişmekte olan nanno teknoloji uygulamaları ile kalitelerini ve özelliklerini bir kat dahaarttırarak kullanma olanakları da gelişmiştir.

Tuğla ve taştan oluşma yapının ısı değişimi kontrollü ve olumlu bir şekilde olmaktadır. Kış mevsiminde ısı iç ortama geçerek dengeyi sağlamaktadır. Dış ortamdaki rutubet değişiklikleri çok farklılık arz ederken iç ortamda ise aynı düzeyde kalmaktadır. Savaş sonrası hızlı yapılaşmalarda bir sürü olumsuzluklar ortaya çıktı. Eskiden duvar kendi malzemesi, sıvayla hepsi birbirine akraba olan aynı kökenli malzemelerle homojen bir kütle oluştururken ve bu homojen kütle kendi bünyesinde ses-ısı-rutubet gibi bütün fizikselsorunları çözerken, yeni oluşan iskelet yapılarda bunların gerçekleşmediği görüldü. İskelet yapıda duvar yükünü azaltmak için duvarlar inceltildi. Ses geçirimini azaltmak için köpük ve liflerin kullanılmasıyla heterojen komposizyona geçilmiş oldu. Bütün bu gelişmeler gösteriyor ki yapı sağlığı, insan sağlığıyla çok yakından ilişki içinde olduğu gözlenmektedir. Teknolojinin çok hızla gelişmesi, yapıpazarına çok yeni ürünleri sundu. Bu gelişme yapı üretim  alanına aynı hızda ve aynı boyutta, aynı modelde yansımadı ve yapı yapılırken hiç bilinmeyen, tanımadığımız ve niteliklerini bilemediğimiz ama cazip görünüşlü, çokça reklamlatavsiyeedilen birçok malzeme yapının bünyesine girdi. Dolayısıyla eskiden yapılarının doğal malzeme ile yapılma oranı çok yüksek düzeydeyken yeni yapılarda hemen hemen her şey yapay malzemeye dönüştü (Kafescioğlu ve Akman, 2011).

DOĞAL TAŞIN ÖZELLİKLERİ (Kimlikkartı veya Nüfus cüzdanı)

Doğal Taşın sertliği, kırılganlığı, don ve basınç değerleri, aşınma ve doluluk miktarları gibi özellikleri(kimyasal-fiziksel ve mekanik özellikler) hangi ortamlarda kullanacaklarını yani kendilerini anlatmaktadırlar. Dış mekanlara dizayn edilecek ürünler özellikle iklim ve teknolojinin gelişmişliği sonucunda oluşan ortama dayanıklı mermerlerin dizayn edilmesini ister. Gece-gündüz ısı farklılığının olduğu bölgelerde doluluk miktarı çok büyük önem taşır. Asit yağışlarının olduğu ortamlarda dış mekanlara ince taneli granit mermerlerinin uygulanması iyi sonuçlar verecektir.

Uygulayıcılar; Doğal Taş seçimi öncesindekimlikbilgilerin çok iyi okumalıdır. Dış ortamlarda kullanılan malzemelerin uzun ömürlü ve kalıcı estetiğini sağlamaktır. Bunun içinde Doğal Taşların renk ve tane yapılarının önemi büyütür. Özellikle ayak sirkülasyonun yoğun olduğu bölgelerde aşınma değerleri ön plana çıkacaktır. Bitümlü Doğal Taşlar dış mekanlarda renklerini vererek solarlar(Türkmen ve Öztan, 2001).

İklimin karasal olduğu ve asityağmurlarının yoğun olduğu bölgelerde dizayn edilmesi düşünülen doğal taşın özellikleri şöyle olmalıdır; 1-Kayaç aplit damarsız, otolitsiz ve anklavsız olması yanında doluluk miktarının fazla olması gerekmektedir(Önenç 1992, 2003). 2-Renk açık ve orta olmalıdır. Renk verici mineraller olmamalıdır, 3-Doğal Taş Granit kökenli olmalıdır, 4- Hacimce su emme çok az olmalıdır, 5-Ortalama aşınma direnci 10 cm3/50cm2’den az olmalıdır, 6- Don sonrası basınç direnci binde birden az olmalıdır, 7-Kayacın genleşme katsayısının öğrenilmesi ve buna göre derz aralıklarının ayarlanması gerekmektedir(Önenç, 2006a)

Doğal Taşların değerlendirme özellikleri(Mimari ve Jeoloji); Estetik,Teknik, Uygunluk ve Maliyet olmak üzere 4 ayrılır. Özellikle Estetik,Teknikve uygunluk nitelikleri kullanım alanlarını belirlemede ön plana çıkmaktadır.

Estetik Özellikler

•             A) Renk  B) Doku  C) Tane  E) Matriks

TeknikÖzellikleri

•             A) Kimyasal Komposizyon

•             B) Minerolojik Komposizyon

•             C) Parlatma Komposizyon

•             D) Petrografik Komposizyon

•             E) Fiziksel-Mekanik Karakteristikleri

Uygunluk

•             A) Kalitesi  B) Blok ebatları  C) Levha ve kalınlık verme özelliği

Maliyeti

KULLANMA  KILAVUZU

Doğal taşın özellikleri(kimliği) onun hangi ortamlarda kullanılacağını belirlemektedir. Bu özellik aynı zamanda o taşın kullanma klavuzudur (Önenç 2002c, 2006a). Firma Doğal taşın bu özelliklerini satarken müşteriye sunmalıdır. Örnek mi?

Evimizin tabanını çok beğendiğimiz renkli traverten ile kaplamak istiyoruz. Renkli traverten ile  evimizi dizayn ediyoruz. Misafirimiz o ortamda topuklu ayakkabısı ile dolaşırken sivri nesnenin travertene battığını ve delindiğini izleriz. Peki bu durumun çözümü ne olmalıydı?

Bu özellikte travertenleri üreten firmalar kullanma klavuzuna hangi ortamlarda kullanılacağını müşteriye sunmalılar, müşteri taşın fiziksel-mekanik ve kimyasal  özelliklerini anlayamaz / bilemez.

Mermerin inovasyonubahar cicegi 300x197

Yani;

Travertenimizi “iç mekanda düşey kaplamada” ve “dekoratif amaçlar” için kullanabilirsiniz ibaresinin net olarak belirtilmiş olsaydı beklide ürününüz satılmayacak diye düşünebilirdiniz. Ama şunu unutmamak lazım üretilen ürün hakkında bilgiyi müşteriye sunmanın bir inovasyon olduğunu ve güvenirliliğinde buradan geçtiğini bilmek gerekmektedir.

Tüketici aldığı ürünü her ortamda kullanmaya kalkacaktır. Şayet döşemede kullanılabilmesi için Doğal Taşa güçlendirme yapılması sonucu kullanacağını belirtmek lazımdır.

 Bahar çiçeği pembe(siyenit)

Bahar Çiçeğinin Özellikleri

Siyenit, iri taneli ve feldispat ağırlıklıdır. Kütlece su emme % 0.99 -1.17, hacimce % 2.53 – 3.0,  porozite % 2.53 – 3.0, gözeneklilik % 1.73 – 4.12, tek eksenli basınca dayanımı 1252 kg/cm2’dir.  Bahar çiçeği gözenekli olması ve su emdikçe renginin koyulaşacağı bilindiği için ısı kaynaklı noktalara ve dış cepheye dizayn edilmemelidir. Edilmesi halinde                 renk değişikliği olacaktır. Dış cephelerde kullanımı esnasında ise ;su emmesi fazla olduğundan rengi koyulacaktır.

Granitlerde;

İri taneli feldispatların mineral içi dilinimlerine yönelik gerekli korumalar yapılmazsa bozulmalar kaçınılmaz olacaktır (Önenç, 2007). Mineral içi kılcal çatlak sistemleri mineral dışı porozite ile birleşip sistemli bir kılcal çatlak oluşturmaktadır. Kırmızı renkli iri taneli granitte gelişen dilinim çatlak sisteminin tane prozitesi ile birleşmesi sonucunda çatlak sistemi gelişmekte olup, kayacı tümüyle sarmaktadır. Bu sistem dış etkiler neticesinde suyun alınması ile daha da genişleyerek açılacaktır. Bir darbe veya sistemin daha ilerlemesi sonucunda ürün dağılma ile karşı karşıya kalacaktır.

İri taneli granitlerde mineral içi dilinimlerin ilerlemesi sonucunda, tane çevresi boyunca gelişen çatlaklara dönüşebilmektedir. Bu nedenle sağlam oluşuna bakılmaksızın epoksilenmesi ve dış ortamlarda genellikle tane yapısı küçük olan, kuvarslı granit türlerinin seçilmesi ve açık renklerde olması dayanımıarttıran faktörlerarasında

Mermerin inovasyonugranit 300x154

 Granitlerde gelişen tane civarı ve tane içi çatlak sistemlerinin gelişimi(Önenç, 2007)

 

 

 

Mermerin inovasyonualbit kristali 300x214Albit kristalinde başlayan çatlağın sırasıyla kuvars ve feldispat kristallerinde de devamı izlenmektedir(Önenç, 2007)

 

 

 

 

Mermerin inovasyonuortoklaz 300x179Ortoklaz kristalindeki mineral içi çatlak sistemleri (Önenç, 2007)

 

 

 

 

Mermerin inovasyonuiri taneli granit 300x211Epoksilenmiş iri taneli granitlerde mineral içi çatlak sistemi engellenmiştir

 

 

 

 

İklimin sert ve çok az da asityağmurlarının hakim olduğu bölgede  dış cephede sedimanter/metamorfik kökenli Doğal Taş dizayn edilmek isteniyor. Kullanım klavuzundaki istenilen ürünün özellikleri;

1.Stilolitli ise kalsit dolgulu olmalı, jeodsuz olmalı, kalsit damarları kalın olmamalı,

2.Sertliği 4 ve yukarı, çok az gözenekli olmalı

3.Açık renkli ve doluluk yüzdesi fazla olmalı, renk verici mineraller olmamalıdır,

4.Taneleri ince olmalıdır,

5.Hacimce su emme ve dona karşı dayanımı çok küçük olmalı,

6.Isı genleşme katsayısı bilinmeli derz dolgu aralıkları buna göre ayarlanmalıdır.

İşte satılan ürününüzde bu özellikler var ise o zaman dış cephede kullanılabilir ibaresini rahatlıkla yazabilirsiniz.

Korkuteli Bejinin Özellikleri;

Sertlik : 4,

Birim hacim ağırlığı :  2.67 g/cm3

Atmosfer basıncında su emme :% 0.21-0.045

Porozite :% 0.56-0.11

Basınç dirençi :1294 kgf/cm2

Ortalama aşınma direnci :8.84 cm3/50cm2

Doluluk oranı :% 99.44

Don Kaybı : % 0.01

Kullanma klavuzuma döşemede ve dış kapmada kullanılabilir ibaresi rahatlıkla yazılabilir.

Korkuteli Bej(İMMİB, 2001)

Mermerin inovasyonukorkuteli beji 300x181

Bu Değerler Bize Ne Anlatmaktadır?

Doğal Taşın kullanma ortamlarını anlatmaktadır.

Sertlik 5,Atmosfer basıncında su emme ağırlıkça  %0.2, porozite % 0.4, tek eksenli basınç direnci % 1140 kgf/cm2, don sonrası basınç direnci % 980 kgf/cm2, darbe direnci 20 kgf.cm/cm3, doluluk %99.6, ortalama aşınma direnci 15.8 cm3/50cm2, levha verir, çok ince taneli, cila alması yüksek, 1cm kalınlıkta kesilebilir, spari çimentoludur.

1.Yaya trafiğinin yoğun olduğu ortamlar

2.Dış cephe

3.Sulu ortamlar

4.Soğuk iklimlerde

5.Sarsıntılı ortamlarda rahatlıkla kullanılabilir ibaresi kullanma klavuzuna yazılabilir.

Mardin Taşı(Önenç,2006b)

Mermerin inovasyonumardin tasi 300x227

Mardin Taşı(tebeşirli) Özellikleri

1. Gözenekler bağlı olmadığından bozunma kolay kolay olmamaktadır,

2.Doğal Taş kesilip yontulduktan yarım saat sonra sert bir yüzey oluşturmaktadır

3. Dona karşı dayanımı sınırdadır

Kullanma klavuzuna yazılması gerekenler ise;

Yapı Taşı olarak kurak iklimlerde,

Yağışlı iklimlerde NannoTeknolojiile kullanılmalıdır,

Döşeme olarak kullanılmamalıdır. Kullanılırsa koruması yapılmalıdır.

Saygılarımla.

Deniz İskender ÖNENÇ

Jeoloji Yüksek Mühendisi
BaritMadenTürk A.Ş. İstanbul

onenc@baritmaden.com

KAYNAKLAR

Baktır, S., 2006, Yapı malzemelerindeki Teknolojik gelişmelerin mimari Biçimlenmeye

Etkileri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi,Ankara

Erbil, Y. ve  Akıncıtürk, N., 2009, Teknolojik Değişimin 20.Yüzyıl Mimarlığına Etkileri.

Mimarlıkta Malzeme Dergisi, Yıl 4., sayı 14, s.37-41., İstanbul.

İMMİB, 2001,TürkiyeDoğal Taşları, İstanbul.

Kafesçioğlu, R., ve Akman, A., 2011, İnsan sağlığı-yapı-malzeme ilişkisi. 5. Ulusal Yapı

Malzemesi Kongresi, Malzeme Dergisi, Yıl 6, sayı 18, İstanbul.

TÜSİAD, 1991,MermerSektöründe Firmalara Yönelik Yapılan Çalışma, İstanbul.

Türkmen, F. Ve Öztan, N., 2000, Doğal Taşların Kullanım Alanları.MermerDergisi, sayı 19,

s. 48-51, İzmir.

Türkmen, F. Ve Öztan, N., 2001, Mimaride Doğal Taş Kullanımı.MermerDergisi, sayı 28,

s. 88-89, İzmir.

Önenç, D.İ., 1992, Granit Mermerciliğinde Otolit, Ksenolit ve Arena problemleri.

1.UluslararasıMermerSempozyumu, TMMOB JMO,Ankara.

Önenç, D.İ., 1997, Serttaşların Su Emme Özelliğinin Önemi. MTA Doğal Kaynaklar ve

Ekonomik Bülteni. s. 67-71, sayı:1-2,Ankara.

Önenç, D.İ., 2002a, Doğal yapı taş standartları.MermerDergisi, sayı 33, s.67-68, İzmir.

Önenç, D.İ., 2002b, Doğal taşlar ve mermerin tanımları, İnşaat makina dünyası,

sayı 3, s.54-56,Haziran, İstanbul.

Önenç, D.İ., 2002c,Dış mekanlarda kullanılacak doğal taşlar, İnşaat dergisi, sayı 233,

s. 58-62,Eylül,  İstanbul.

Önenç, D.İ., 2003, Klima Taşlar, JMO Mavi Gezegen Dergisi, sayı 7., s.46-47,Ankara.

Önenç, D.İ., 2004, Isı tutan taşlar.MermerDergisi, sayı 36, s.38-44, İzmir.

Önenç, D.İ., 2006a, Mermerin kullanma prospektüsü, TSE dergisi,Ankara.

Önenç, D.İ., 2006b, Mardin Stone The Stone of civilazations .Mermer  dergisi, sayı 50,

p.20-22,İzmir.

Önenç, D.İ., 2007, İri taneli granit mermerinin dış kaplamada bozulmaları.Mermer  dergisi,

sayı 54, s.127-132,İzmir.

Yurttaş, F., 2009, 20. Yüzyıldan 21. Yüzyıla MalzemeTeknolojive Mimarlık, Mimarlık ve

Yapı Malzeme Dergisi, Yıl 4., sayı 14.

Read more:http://www.madenmetal.net/mermerin-inovasyonu/#ixzz3CtwUZtoM